Problemy z pamięcią są najczęściej kojarzonym objawem demencji, ale choroba może rozwijać się znacznie bardziej podstępnie. Pierwsze sygnały bywają zauważalne podczas zwykłych codziennych czynności, rozmowy, zakupów, a nawet chodzenia po schodach. Eksperci zwracają uwagę na dziewięć nietypowych zmian, które mogą pojawić się na długo przed poważnymi zaburzeniami pamięci. Warto je znać, ponieważ wczesne rozpoznanie choroby może pomóc w uzyskaniu odpowiedniego wsparcia.
9 wczesnych objawów demencji, które nie mają nic wspólnego z utratą pamięci
Według szacunków demencja dotyczy niemal miliona osób w Wielkiej Brytanii. Jak informuje Alzheimer’s Society, ponad jedna trzecia osób z tym schorzeniem nie ma postawionej diagnozy. Problemem jest również czas potrzebny na rozpoznanie choroby. Badanie University College London wykazało, że od pojawienia się pierwszych symptomów do diagnozy mijają przeciętnie 3,5 roku. W przypadku demencji o wczesnym początku, występującej przed 65. rokiem życia, okres ten wydłuża się do 4,1 roku. Tymczasem wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że pierwsze objawy mogą dotyczyć nie tylko zapominania. Oto dziewięć sygnałów, na które warto zwrócić uwagę.
1. Pogorszenie wzroku i problemy z widzeniem
Zmiany dotyczące wzroku mogą być jednym z wcześniejszych sygnałów związanych z pogorszeniem funkcji poznawczych. Badania sugerują, że niektóre problemy ze wzrokiem mogą być powiązane ze zwiększonym ryzykiem demencji nawet na 12 lat przed postawieniem diagnozy.
Jedna z hipotez naukowców zakłada, że związane z chorobą nieprawidłowe skupiska białek, nazywane blaszkami amyloidowymi, mogą pojawiać się również w obszarach mózgu odpowiedzialnych za przetwarzanie informacji wzrokowych. Nie oznacza to oczywiście, że każde pogorszenie wzroku zapowiada demencję. Związek między tymi zjawiskami wciąż wymaga dalszych badań.
2. Trudności z chodzeniem i wchodzeniem po schodach
Kolejnym sygnałem mogą być zmiany w sposobie poruszania się. Osoba, która wcześniej chodziła sprawnie, zaczyna poruszać się wolniej, szurać nogami lub częściej się potykać. Może mieć również trudności z wchodzeniem i schodzeniem po schodach.
Eksperci zwracają uwagę, że zmiany tempa chodu i sposobu stawiania kroków mogą towarzyszyć pogorszeniu funkcji poznawczych. Nie należy jednak automatycznie wiązać ich z demencją, ponieważ mogą mieć również inne przyczyny.
3. Trudności z wykonywaniem codziennych czynności
Niepokój powinny wzbudzić problemy z czynnościami, które wcześniej nie sprawiały żadnych trudności. Neurolog dr Richard Restak opisuje zjawisko nazywane apraksją. Polega ono na utracie zdolności wykonywania wyuczonych, celowych czynności, mimo zachowanej siły mięśni. Przykładem może być trudność z prawidłowym umyciem zębów. Osoba wie, czym jest szczoteczka i pasta, ale nie potrafi połączyć kolejnych ruchów w odpowiedniej kolejności. Może nie wiedzieć, jak nałożyć pastę na szczoteczkę lub jak rozpocząć samo szczotkowanie. Problem nie wynika z osłabienia mięśni, lecz z zaburzeń koordynowania zaplanowanych działań.
4. Zmiany głosu
Mniej oczywistym sygnałem mogą być zmiany dotyczące głosu. Badanie opublikowane w „Journal of Voice” wykazało, że osoby z zaburzeniami głosu, które nie miały jednocześnie problemów ze słuchem, były o 58 proc. bardziej narażone na rozwój demencji niż osoby bez takich zaburzeń. Jeszcze większe ryzyko zaobserwowano u osób, u których występowały jednocześnie problemy z głosem i słuchem.Naukowcy nie ustalili jednak, czy zmiany głosu mogą być wczesnym objawem choroby, przyczyniać się do jej rozwoju, czy też są z nią powiązane z innego powodu.
5. Utrata węchu
Problemy z rozpoznawaniem zapachów również mogą mieć związek z chorobami neurodegeneracyjnymi. Badanie przeprowadzone przez University of Chicago wykazało, że szybkie pogorszenie węchu u osób, które wcześniej nie miały zaburzeń poznawczych, wiązało się z późniejszymi zmianami w mózgu, pogorszeniem funkcji poznawczych i większym ryzykiem demencji.
W publikacji z 2017 roku wskazano również, że osoby, które nie potrafiły rozpoznać przynajmniej czterech z pięciu zapachów, były około dwukrotnie bardziej narażone na rozwój demencji niż osoby, które radziły sobie z tym zadaniem.
Przeczytaj też: Objaw Alzheimera może pojawić się w nosie. Tak może zaczynać się choroba
6. Nagłe zmiany nastroju i zachowania
Demencja może wpływać również na osobowość i sposób reagowania na otoczenie. Według NHS do częstych wczesnych objawów należą zmiany nastroju. Osoba może stać się bardziej drażliwa, nerwowa, apatyczna lub stracić zainteresowanie czynnościami, które wcześniej sprawiały jej przyjemność. Czasami pojawiają się również zachowania nietypowe dla danej osoby, w tym reakcje nieadekwatne do sytuacji.
7. Problemy podczas zwykłych zakupów
Wizyta w supermarkecie może stać się nieoczekiwanie trudnym zadaniem. Osoba z rozwijającą się demencją może mieć problem z obliczeniem reszty, odnalezieniem potrzebnych produktów lub zapamiętaniem, w której alejce znajdują się konkretne artykuły. Może również coraz częściej potrzebować listy zakupów, choć wcześniej doskonale radziła sobie bez niej. Kluczowe jest to, że dochodzi do utraty umiejętności, które wcześniej były dobrze opanowane.
8. Problemy z doborem słów i prowadzeniem rozmowy
Zmiany językowe mogą pojawić się jeszcze przed poważnymi problemami z pamięcią. Neurokognitywista dr Adolfo M. García zwraca uwagę, że osoby z wczesnymi objawami choroby Alzheimera mogą mieć trudności z nazywaniem zwykłych przedmiotów. Zdarza się, że używają niewłaściwych określeń, zastępują konkretne słowa ogólnymi sformułowaniami lub mylą znaczenia. Przykładowo mogą nazwać krzesło stołem.
Problemem może być również śledzenie dłuższej rozmowy, rozumienie wypowiedzi innych osób i przekazywanie własnych myśli w logiczny sposób. Ekspert podkreśla, że zwykłe starzenie się może powodować wolniejsze przypominanie sobie słów, ale w chorobie Alzheimera mogą pojawiać się także trudności z samą wiedzą o znaczeniu wyrazów.
9. Częsta dezorientacja
Ostatnim sygnałem jest powtarzająca się dezorientacja dotycząca czasu i miejsca. Osoba może nie wiedzieć, jaki jest dzień tygodnia, gubić się w dobrze znanej okolicy lub mieć trudności z ustaleniem, gdzie się znajduje. Takie objawy mogą przypominać majaczenie, jednak dezorientacja związana z demencją zazwyczaj rozwija się wolniej i utrzymuje przez dłuższy czas. Oba zaburzenia mogą również występować jednocześnie.
Kiedy należy zgłosić się do lekarza?
Eksperci podkreślają, że żaden z wymienionych objawów sam w sobie nie oznacza, że dana osoba ma demencję. Problemy ze wzrokiem, węchem, chodzeniem czy nastrojem mogą mieć wiele innych przyczyn.
Jeżeli jednak u siebie lub bliskiej osoby zauważymy powtarzające się, niepokojące zmiany, warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym. Wczesna diagnoza pozwala szybciej ustalić przyczynę dolegliwości, a w przypadku potwierdzenia demencji daje możliwość wcześniejszego uzyskania odpowiedniego leczenia, pomocy i wsparcia.