Wyniki badań krwi potrafią zaskoczyć nawet osoby, które od lat dbają o dietę, regularnie ćwiczą i utrzymują prawidłową masę ciała. Po przekroczeniu 50. roku życia poziom cholesterolu może wyraźnie wzrosnąć, mimo że codzienne nawyki pozostają bez zmian. Specjaliści zwracają uwagę na kilka procesów zachodzących w organizmie, które mogą tłumaczyć tę zmianę. Szczególnie istotną rolę odgrywają hormony, ale to nie jedyny czynnik, który warto wziąć pod uwagę.
Dlaczego cholesterol rośnie po pięćdziesiątce?
Dr Negar Maghsoodi, specjalistka w dziedzinie diagnostyki laboratoryjnej i zaburzeń lipidowych, zwraca uwagę, że u wielu osób około 50. roku życia zaczyna wzrastać poziom LDL, określanego jako „zły” cholesterol. Problem polega na tym, że podwyższony cholesterol zazwyczaj nie daje żadnych charakterystycznych objawów. Można więc czuć się dobrze, prowadzić aktywny tryb życia i nie zdawać sobie sprawy, że wyniki badań uległy pogorszeniu. Ekspertka podkreśla, że w jej gabinecie pojawiają się osoby z poziomem cholesterolu sięgającym nawet 8–9 mmol/l, które wcześniej nie miały podobnych problemów. Dlatego po 50. roku życia szczególnie ważne staje się regularne kontrolowanie wyników badań krwi.
Menopauza zmienia sytuację kobiet
Jednym z głównych powodów wzrostu cholesterolu u kobiet są zmiany hormonalne związane z menopauzą. Estrogen nie tylko wpływa na funkcjonowanie układu rozrodczego, ale również pomaga utrzymywać prawidłowy profil lipidowy. Hormon ten wspiera wątrobę w usuwaniu LDL z krwiobiegu, korzystnie wpływa na naczynia krwionośne i pomaga regulować wrażliwość organizmu na insulinę.
W okresie menopauzy poziom estrogenów wyraźnie spada, a wraz z nim część naturalnej ochrony układu sercowo-naczyniowego. Według specjalistów poziom estrogenów może obniżyć się o 65–80 proc. W rezultacie LDL może łatwiej pozostawać we krwi i odkładać się w ścianach tętnic. Z czasem sprzyja to powstawaniu blaszek miażdżycowych, które zwężają naczynia i zwiększają ryzyko zawału serca.
Mężczyźni również są narażeni
Zmiany hormonalne dotyczą także mężczyzn, choć zwykle zachodzą stopniowo. Jak wyjaśnia dr Maghsoodi, poziom testosteronu zaczyna spadać już po 40. roku życia, średnio o około 1 proc. rocznie. Mniejsza ilość tego hormonu może sprzyjać utracie masy mięśniowej i gromadzeniu tłuszczu trzewnego, czyli tkanki tłuszczowej otaczającej narządy wewnętrzne. Zmiany te mogą zwiększać insulinooporność i zaburzać sposób przetwarzania tłuszczów przez organizm. Znaczenie ma również spowolnienie metabolizmu. Nadmiar tłuszczu zgromadzonego wokół narządów, zwłaszcza wątroby, może utrudniać prawidłowe usuwanie cholesterolu z krwi.
Przeczytaj też: Pięć cichych sygnałów raka jelita. Lekarz ostrzega, by ich nie ignorować
Dieta czy ruch? Eksperci wskazują, co ma większe znaczenie
Dobra wiadomość jest taka, że codzienne nawyki nadal mają znaczenie. Dr Maghsoodi podkreśla jednak, że jeśli celem jest obniżenie LDL, zmiana diety może przynieść większe korzyści niż samo zwiększenie aktywności fizycznej. Warto ograniczyć tłuszcze nasycone, obecne między innymi w tłustym czerwonym mięsie i smażonych potrawach, oraz tłuszcze trans, które mogą znajdować się w niektórych ciastkach i wyrobach cukierniczych.
Jednocześnie warto częściej sięgać po warzywa, owoce, orzechy, nasiona i rośliny strączkowe. Produkty te dostarczają błonnika i nienasyconych tłuszczów, które pomagają dbać o prawidłowy poziom cholesterolu. Nie oznacza to jednak, że można zrezygnować z ruchu. Regularna aktywność fizyczna wspiera wzrost poziomu HDL, czyli „dobrego” cholesterolu, pomaga obniżać trójglicerydy i korzystnie wpływa na ciśnienie krwi.
Kiedy same zmiany stylu życia nie wystarczą?
Według dr Maghsoodi sama dieta może obniżyć poziom LDL zazwyczaj o około 10–15 proc. U części pacjentów to za mało, aby odpowiednio ograniczyć ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Jeśli lekarz uzna, że potrzebne są statyny, czyli leki obniżające cholesterol, nie należy odrzucać ich wyłącznie z obawy przed możliwymi działaniami niepożądanymi. Decyzja o leczeniu powinna uwzględniać indywidualne ryzyko i wyniki badań.
Specjaliści przypominają również o znaczeniu przewlekłego stresu, który może niekorzystnie wpływać na układ sercowo-naczyniowy. Najważniejszy wniosek? Po pięćdziesiątce warto regularnie sprawdzać cholesterol, nawet jeśli czujemy się dobrze i nie zmieniliśmy swoich przyzwyczajeń. Wczesne wykrycie nieprawidłowości pozwala szybciej podjąć działania, które pomogą chronić serce.